Zoeken naar het levenselixir is niet meer taboe

Verouderen is normaal in de zin dat we het allemaal  doen, maar daarmee wordt het nog niet  acceptabel. In zijn prachtige Fable of the Dragon-Tyrant[1] portretteert de Engelse onderzoeker Nick Bostrom veroudering als een stinkende kwijlende bloeddorstige draak met zwarte schubben die iedere week honderdduizend mensen opvreet (sommige slachtoffers laat-ie eerst langdurig verkommeren in de donkere bergen waar hij woont).  Iedereen accepteert dat, tot het besef doorbreekt dat er iets moet gebeuren om  aan dit lijden een einde te maken. Vanaf dat moment worden de krachten gebundeld, kan de draak worden verslagen, en komt in het verschiet wat de meerderheid van de mensen op deze planeet wil: eeuwige jeugd!

Eeuwige jeugd? Kom nou! Zit de geschiedenis niet vol met schurken en oplichters die toch hebben aangetoond dat de bron van eeuwige jeugd niet bestaat?

Geenszins. Als je een auto koopt van een oplichter en deze rijdt niet,  dan bevestigt dat alles wat je dacht over oplichters, maar het zegt niets over auto’s. Een dergelijke ervaring laat vooral zien dat je een auto beter bij een wat betrouwbaarder bedrijf kunt kopen. Met veroudering is het niet anders:  dat de verkopers van een zogenaamd levenselixir doorgaans oplichters waren maakt het zoeken er naar niet tot een slecht idee. Een serieuze onderzoeker zou zo’n speurtocht wel tot een goed einde kunnen brengen.

Maar daar zit een probleem. Onze universiteiten tellen maar weinig schurken en oplichters, maar de vrije geest zit er behoorlijk in de knel en je komt er heel veel fantasieloze meetslaven tegen die liever hun tong inslikken dan het risico lopen  om op één lijn gesteld te worden met kwakzalvers en charlatans  die op zoek zijn naar het geheim van de eeuwige jeugd. Het zijn doorgaans (semi-) ambtenaren van wie je toch verwacht dat ze antwoorden zoeken op publiek gestelde vragen, maar op dit vlak geldt: carrièreverlenging gaat voor levensverlenging.

Liever houdt men zich bezig met minder risicovolle  zaken zoals het uitschelden van de eigen burgers (1)  en het najagen van spookgevaren (2).

Ad 1. Gezondheidsproblemen worden zoveel mogelijk teruggebracht tot een schuldvraagstuk. Je Rookt!, Je Eet Te Veel, Je Drinkt!, Je Staat Op Een Wankel Keukentrapje, Je Rijdt Zonder Veiligheidsgordels enzovoort, enzovoort.  Niet alleen onderzoekers, maar een enorm conglomeraat van ambtenaren, actievoerders, politici en vooral voorlichters heeft zich er op gestort om de burgers deze boodschap door de strot te wringen. Helemaal onzin zijn die boodschappen zeker niet, maar als je al die verondersteld gevaarlijke zaken bij elkaar optelt dan vallen ze nog volstrekt in  het niet bij het gevaarlijkste dat een mens kan meemaken: veroudering!  De mensen die braaf al die aanbevelingen opvolgen (dat is  heel moeilijk want het is en-en, niet of-of) en ze komen niet onder de tram, die krijgen er hooguit 10 jaar bij, daarna wacht hen nagenoeg dezelfde ellende van aftakeling en ziekte als de mensen die voor gemak en genot kozen.

Ad 2. Daarnaast worden onvoorstelbare vermogens gespendeerd aan ecochondrie en chemofobie. Mensen verabsoluteren natuur en milieu, en wat chemisch is, is fout. De angst dat een friemel dioxine achter in een sloot nog kanker kan veroorzaken is aanleiding voor een heel circus van onderzoek en paniekmaatregelen  terwijl uit de literatuur al lang bekend is dat die  friemel dioxine nul komma nul gevaar oplevert. Het gemiddelde dioxinefilter op een vuilverbrandingsinstallatie kost meer dan 100 miljoen euro. Er zou geen mens eerder dood zijn gegaan aan kanker als we die filters nooit hadden aangeschaft en het geld ervoor hadden doorgeschoven naar de gezondheidszorg. Met dat geld  had men heel wat meer mensen een langer en beter leven kunnen  geven.  Dit heeft niet rechtstreeks met veroudering te maken, maar het geeft wel  aan dat op dit gebied onze prioriteiten niet meer op een rijtje hebben[2], en dat kost aantoonbaar mensenlevens[3]

Naarmate een mens ouder wordt, neemt de kans op ziekte toe. Bij de Nederlanders beneden de 45 jaar worden jaarlijks ongeveer 6200 gevallen van kanker gediagnosticeerd,  bij de mensen boven  de 45 is dat aantal 10 keer zo groot[4].  Onder Nederlanders beneden de 50 jaar komen jaarlijks ongeveer 3000 hartinfarcten voor, daarboven bijna 10 keer zo veel[5]. De gedachte dringt zich op dat de kans op kanker en hart en vaatziekten door veroudering nog meer vergroot worden dan door roken, alcohol enzovoort. In diverse laboratoria in de VS en het VK richt men zich daarom nu op de biologische veroudering en hoe die te  voorkomen. In Nederland gebeurt helaas deerniswekkend weinig op  dit gebied[6],  Maar internationaal staat de zoektocht naar het levenselixir weer op de agenda, zelfs over ‘verjonging’ mag weer worden  gesproken, en er worden opwindende  resultaten geboekt. Bejaarde of middelbare proefdieren die men een caloriearm dieet voorschotelde bleken later bij autopsie een jonger lichaam  te hebben gekregen in vergelijking met hun soortgenoten die hun buikje rond konden eten. Vergelijkbare effecten zag men bij  rattenexperimenten met liponzuur en carnitine (allebei bij de drogist verkrijgbaar, alhoewel nog niet bekend is of ook de mens er mee kan verjongen). Met een kunstmatige versie van het antioxidant SOD werden bij proefdieren spectaculaire verlengingen van het leven bewerkstelligd. Bij mensen blijkt men met het middel Alt-711 verjonging van de bloedvaten te kunnen bewerkstelligen (de vraag is nu vooral of het effect voldoende indrukwekkend is).

Die proefdieren leven langer, maar zijn ze ook gelukkig? Je kunt het ze niet vragen  maar ze copuleren nog als jongelingen en gedragen zich ook anderszins als hun jongere soortgenoten.  In klinische experimenten krijgen mensen pillen waarmee de effecten van veroudering ( aderverkalking)  weer ongedaan worden gemaakt. Notez bien: dit is wat anders dan het  eindeloos rekken van het leven van  afgetakelde oude lichamen, hier wordt (vooralsnog gedeeltelijk) een lichaam verjongd.

Het is opwindend onderzoek en er is veel meer dan hier opgerakeld kan worden.

Wie meer wil weten over de hierboven aangetipte zaken, zowel biologisch als meer maatschappelijk, raadplege de Methuselah Mouse Prize website (www.mprize.org) van Aubrey de Grey. De Grey werkt aan de Universiteit van Cambridge en is wellicht de persoon die het meest over deze zaken heeft nagedacht.

Maar tegelijkertijd moeten we nuchter blijven: ‘de verjongingspil' is er nog niet en het kan ook nog wel heel lang  duren voordat-ie er is. Waar het nu om  gaat is de erkenning dat dit een belangrijk pad is om te ontsnappen aan de gevaren van een vergrijsde maatschappij.

Theoretische belemmeringen zijn er niet.  Het bewijs dat je veroudering kunt beïnvloeden is al meermalen geleverd. De ontdekking van een verjongingspil zal  dramatische consequenties hebben, maar dat had de ontdekking van Amerika ook, evenals die van de antibiotica of de luchtvaart. Dat is natuurlijk geen enkele garantie dat er iets gevonden kan worden, maar je kunt er wel inspiratie uit putten.

Maar veel mensen worden akelig  van al  dat technische gepraat. Is zo’n wereld van lang levende, eeuwig jonge mensen wel leefbaar? Willen we dit überhaupt wel?

Natuurlijk brengt deze ontwikkeling ook nieuwe problemen met zich mee. Ik  heb enige tijd terug 60 verouderingsonderzoekers over de gehele wereld telefonisch geinterviewd[7] en ze onder meer gevraagd of ze bang waren dat overbevolking ons toekomstige lange leven zou vergallen. Neen was het antwoord: een langer leven gaat samen met een lagere vruchtbaarheid, en de eerste signalen daarvan zijn al waarneembaar. In het rijke westen klinken de eerste alarmbellen dat er juist te weinig kinderen geboren worden. Sommige van de geraadpleegde deskundigen somberen wel over toekomstige oorlogen over  verjongingstechnologie.

Zingeving is zeker een probleem. In een wereld waarin lichamelijke problemen grotendeels oplosbaar zijn (ongelukken en moord blijven natuurlijk bestaan) zal zelfmoord/euthanasie waarschijnlijk de belangrijkste doodsoorzaak worden. Het zal moeilijk zijn om vast te stellen of iemand dood wil vanwege een behandelbare depressie of omdat-ie het echt wel gezien heeft na 300 jaar. Daar zullen ongetwijfeld fouten bij worden gemaakt, maar ik denk  dat we daar wel uitkomen.  Ik zie het bezwaar van zo’n dood a la Brongersma ook niet: als je je leven geleefd hebt hou je er mee op, kan het mooier? Mensen die bij het volle verstand zo’n onherroepelijke beslissing nemen vind ik makkelijker te accepteren dan al die miljoenen mensen die uit het leven  worden gerukt op een moment dat zijzelf of hun familie daar nog helemaal niet aan toe zijn. Dat leed is toch niet normaal?

 

 

 

 

[3] ‘De doden van de milieubeweging’ Theo Richel HP/DeTijd , 22 jan 1999, Online: http://www.richel.org/publikaties/PDF/dodenmilieubeweging.pdf

[6] Biological ageing research in the Netherlands. Pieter Huijbers, Dick Knook, Experimental  Gerontology 36 (2001) 1221-1249

[7] J Anti Aging Med. 2003;6(4):309-14. Will human life expectancy quadruple in the next hundred years? Sixty gerontologists say public debate on life extension is necessary. Richel T.